Podrażniona skóra – przyczyny, objawy, właściwa pielęgnacja

Podrażniona skóra twarzy lub ciała może być źródłem dyskomfortu każdego dnia. Uczucie ściągnięcia, pieczenia, zaczerwienienie czy nadmierna reaktywność na czynniki zewnętrzne to sygnały, że nasza skóra uległa podrażnieniu. Jakie są najczęstsze przyczyny podrażnienia skóry, jakie objawy możemy zaobserwować i jak odpowiednio pielęgnować podrażnioną skórę twarzy i ciała?

Czym jest podrażnienie skóry?

Podrażnienie skóry to stan, w którym dochodzi do naruszenia prawidłowego funkcjonowania bariery ochronnej naskórka. Staje się ona wówczas zdecydowanie bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych (nie tylko tych w oczywisty sposób szkodliwych) oraz szybciej reaguje na substancje, które wcześniej nie wywoływały żadnych niepożądanych objawów.

Nasza skóra, zarówno skóra twarzy, jak i ciała, posiada naturalną barierę ochronną. Składa się ona między innymi z lipidów (tłuszczów), ceramidów, cholesterolu oraz naturalnego czynnika nawilżającego (tak zwany NMF, czyli Natural Moisturizing Factor). Bariera ta pełni niezwykle ważną funkcję – ogranicza utratę wody z naskórka i chroni przed szkodliwym wpływem środowiska.

Kiedy bariera hydrolipidowa zostaje osłabiona, dochodzi do zwiększonej przeznaskórkowej utraty wody (TEWL – Transepidermal Water Loss). Skóra staje się wtedy bardziej sucha, napięta, reaktywna i podatna na podrażnienia.

Warto podkreślić, że podrażnienie skóry nie jest tym samym, co alergia. Czym się różni? W dużym skrócie reakcja alergiczna angażuje układ immunologiczny i pojawia się po kontakcie z konkretnym alergenem. Podrażnienie natomiast może wystąpić u każdego człowieka w wyniku działania zbyt silnego lub długotrwałego czynnika drażniącego.

Podrażniona skóra może mieć charakter przejściowy, jeśli jednak objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub nasilają się mimo odpowiedniej pielęgnacji, wówczas warto skonsultować się z dermatologiem.

Jakie są objawy podrażnionej skóry?

Objawy podrażnionej skóry dotyczą zarówno skóry twarzy, jak i skóry ciała. Mogą mieć różne nasilenie i oznaczać różny stopień podrażnienia. U jednych może to być jedynie wyraźny dyskomfort, u innych zaś silne pieczenie czy zaczerwienienie. Do najczęstszych objawów podrażnionej skóry należą między innymi:

• Zaczerwienienie Zaczerwienienie skóry (tak zwany rumień) jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów podrażnienia skóry. Na skórze twarzy najczęściej pojawia się na policzkach, na czole, nosie oraz na brodzie. W przypadku skóry ciała zaczerwienienie najczęściej pojawia się na skórze szyi, dekoltu, na dłoniach, przedramionach oraz miejscach najbardziej narażonych na tarcie odzieży. Zaczerwienienie może nasilać się pod wpływem różnego rodzaju czynników takich, jak między innymi zmiany temperatury, promienie UV, wysiłek fizyczny, gorące kąpiele czy używanie nieodpowiednio dobranych produktów pielęgnacyjnych.
• Uczucie pieczenia
  Uczucie pieczenia lub szczypania często pojawia się podczas aplikacji kosmetyków, mycia lub podczas kontaktu z wodą. Drażniąco mogą zacząć działać nawet te produkty, z którymi wcześniej nasza skóra nie miała absolutnie żadnego problemu.
• Świąd
  Swędzenie i towarzyszący mu dyskomfort również są jednymi z najbardziej charakterystycznych objawów podrażnionej skóry. Dodatkowo, jeśli nawet nieświadomie zaczynamy reagować na świąd drapaniem, możemy prowadzić do dalszych uszkodzeń naskórka i jego bariery ochronnej.

• Uczucie ściągnięcia
  Osłabiona bariera ochronna skóry powoduje zwiększoną utratę wilgoci. W rezultacie skóra może sprawiać wrażenie zdecydowanie bardziej napiętej i przesuszonej, szczególnie tuż po jej umyciu i oczyszczeniu.
• Suchość i szorstkość
  Podrażnionej skórze często towarzyszy niedobór lipidów i wody. Skóra staje się matowa, szorstka w dotyku i mniej elastyczna.
• Łuszczenie się naskórka
  W bardziej zaawansowanych przypadkach może dochodzić do widocznego łuszczenia się skóry. Łuszczenie najczęściej obserwujemy w takich miejscach, jak okolice nosa, ust czy policzków w przypadku skóry twarzy oraz na łokciach, kolanach, dłoniach czy stopach w przypadku skóry ciała.

• Nadwrażliwość na kosmetyki
  Jeżeli po zastosowaniu produktów pielęgnacyjnych, których używamy na co dzień nagle pojawia się pieczenie, zaczerwienienie lub uczucie gorąca, może to świadczyć o zaburzeniu funkcji ochronnych skóry.
• Zwiększona reaktywność na czynniki zewnętrzne
  Podrażniona skóra często zdecydowanie silniej reaguje na wiatr, zmiany temperatury, zbyt wysoką temperaturę, mróz, klimatyzację czy promienie słoneczne. Objawy wówczas mogą się nasilać. =

Podrażniona skóra – jakie są najczęstsze przyczyny?

Przyczyn podrażnionej skóry może być naprawdę wiele. Najczęściej jest to efekt jednoczesnego działania kilku czynników. Do tych najczęściej spotykanych zaliczamy między innymi takie czynniki, jak:

• Nieodpowiednia pielęgnacja
  Pod hasłem nieodpowiedniej pielęgnacji skóry twarzy i ciała może kryć się wiele elementów. Należą do nich między innymi:
  - zbyt agresywne środki oczyszczające skórę,
  - używanie produktów pielęgnacyjnych nieodpowiednich dla indywidualnych potrzeb naszej skóry (np. zbyt częsty peeling skóry wrażliwej i suchej),
  - zbyt częste używanie kwasów złuszczających,
  - pomijanie niektórych kroków pielęgnacyjnych lub niedbałe wykonywanie ich (np. oczyszczania skóry twarzy, pomijanie nawilżania skóry w przypadku skóry mieszanej i tłustej),
  - zbyt agresywne pocieranie skóry ręcznikiem,
  - nieumiejętne stosowanie lub łączenie niektórych składników aktywnych (np. retinoidów),
  - pomijanie ochrony przeciwsłonecznej.
• Promieniowanie UV
  Szkodliwy wpływ promieni UV na skórę to nie tylko potencjalne oparzenia skóry, ale również jej wysuszanie, uszkodzenie bariery ochronnej skóry, przyspieszenie procesów starzenia się skóry (fotostarzenie), zwiększenie ryzyka wystąpienia stresu oksydacyjnego, a nawet uszkodzenia DNA komórek skóry, nasilenia stanów zapalnych oraz odwodnienia.
• Zanieczyszczenia środowiskowe
  Kolejną przyczyną podrażnień skóry mogą być zanieczyszczenia środowiskowe, do których zaliczamy między innymi pyły i metale ciężkie ze smogu i spalin, pestycydy używane jako środki ochrony roślin, zanieczyszczenia związane ze środowiskiem pracy (np. chemikalia lub pyły). Te i wiele innych zanieczyszczeń mogą prowadzić do wystąpienia stresu oksydacyjnego i przyczyniać się do zaburzenia funkcji ochronnych skóry.

• Stres
  Przewlekły stres i związane z nim hormony (między innymi kortyzol) również mogą zaburzać funkcje ochronne skóry, prowadząc do jej osłabienia i podrażnień.
• Zabiegi kosmetyczne
  Przejściowe podrażnienie skóry może również występować po niektórych zabiegach estetycznych lub dermatologicznych, między innymi po peelingach chemicznych, laseroterapii, zabiegach złuszczających czy mikrodermabrazji. Jest to jednak efekt zamierzony, pobudzający skórę do szybszej regeneracji. W domowych warunkach podrażnienie może również występować po goleniu lub depilacji.

• Dermatozy
  Podrażnienie skóry, szczególnie długotrwałe i nasilające się, może być również objawem chorób dermatologicznych takich, jak między innymi AZS (atopowe zapalenie skóry), ŁZS (https://www.mixa.pl/porady/lojotokowe-zapalenie-skory-czym-jest-lzs-pielegnacja-skory) (łojotokowe zapalenie skóry), wyprysku kontaktowego (egzemy), pokrzywki (https://www.mixa.pl/porady/pokrzywka-przyczyny-objawy-pielegnacja-skory-reaktywnej-i-alergicznej).

Do podrażnienia skóry może również dojść w wyniku noszenia nieodpowiedniej odzieży (drażniące materiały, materiały sztuczne, nieprzepuszczające powietrza), noszenia biżuterii wykonanej z niektórych stopów metali (podrażniona skóra w miejscach kontaktu).

Podrażniona skóra – jakie ma potrzeby pielęgnacyjne?

Odpowiednio dobrana pielęgnacja podrażnionej skóry może nie tylko złagodzić jej objawy, ale również między innymi przywrócić jej prawidłowe funkcjonowanie bariery ochronnej. Do najważniejszych potrzeb skóry podrażnionej należą więc:

• ŁAGODZENIE OBJAWÓW
  Objawy podrażnionej skóry często przynoszą znaczny dyskomfort. Niekiedy znacznie utrudniają nasze codzienne funkcjonowanie – intensywne zaczerwienienie, świąd lub pieczenie, łuszczenie się skóry to elementy, które należy wyciszyć, uspokoić.
  
  W tym celu należy skupić się na odpowiednio dobranych produktach pielęgnacyjnych o działaniu łagodzącym i kojącym. To pierwszy krok jeszcze przed długofalową odbudową uszkodzonej bariery ochronnej skóry.
  
  Jakie powinny być produkty łagodzące i kojące do skóry podrażnionej?
  - hipoalergiczne,
  - bez substancji potencjalnie drażniących (np. wysokich stężeń kompozycji zapachowych oraz alkoholu),
  - przeznaczone dla skóry wrażliwej, bardzo wrażliwej lub celowo do skóry podrażnionej.
  

Łagodzenie objawów nie tylko przyniesie nam odczuwalną ulgę, ale również będzie wspierać proces odbudowy mechanizmów obronnych skóry, bez dodatkowego jej podrażniania (zarówno przez produkty kosmetyczne jak i mechanicznego np. drapania czy pocierania).

• INTENSYWNE NAWILŻENIE
  Intensywne nawilżanie skóry i ograniczenie TEWL (przeznaskórkowej utraty wody) to niezwykle ważny element pielęgnacji skóry podrażnionej. Odpowiednio nawilżona skóra znacznie szybciej się regeneruje, jest bardziej odporna na działanie czynników zewnętrznych, odzyskuje elastyczność, staje się mniej reaktywna.
• ODBUDOWA BARIERY HYDROLIPIDOWEJ
  Uszkodzona bariera hydrolipidowa skóry będzie wymagać od nas nie tylko doboru odpowiednich składników aktywnych, które umożliwią jej regenerację (ceramidy, lipidy, substancje nawilżające, niacynamid). Będzie wymagać od nas również czasu i cierpliwości, ponieważ jest to proces długotrwały, który należy doprowadzić do końca.
• OCHRONA SKÓRY PRZED CZYNNIKAMI ZEWNĘTRZNYMI
  Wiedząc, jakie czynniki zewnętrzne mogą pogarszać objawy podrażnienia oraz negatywnie wpływać na funkcje ochronne skóry, które i tak już są osłabione, należy zadbać o dodatkowe wsparcie w postaci między innymi:
  - codziennej ochrony przeciwsłonecznej,
  - unikania skrajnych temperatur,
  - unikania czynników drażniących, jeśli wiemy, które mogły się przyczynić do podrażnienia,
  - ochrony skóry przed wiatrem i mrozem,
  - zadbania o odpowiednią odzież (naturalne, niedrażniące materiały),
  - wyboru łagodnych środków myjących i piorących.
• DELIKATNE, ALE SKUTECZNE OCZYSZCZANIE SKÓRY
  Bardzo ważny będzie również dobór produktów pielęgnacyjnych do oczyszczania skóry twarzy i ciała – powinny jednocześnie dbać o wrażliwą i reaktywną, podrażnioną skórę i umożliwić nam usunięcie z jej powierzchni wszelkich zanieczyszczeń.

Jeśli to możliwe, warto również unikać nakładania makijażu w przypadku podrażnionej skóry twarzy lub wybierać produkty hipoalergiczne lub np. makijaż mineralny, które nie pogorszą objawów podrażnienia. Warto również w okresie regeneracji skóry unikać intensywnie działających substancji i składników aktywnych takich, jak kwasy AHA, BHA, PHA, retinoidy, witamina C w czystej postaci, alkoholu denaturyzowanego.

Jakie składniki aktywne dla podrażnionej skóry?

W przypadku skóry podrażnionej szczególne znaczenie ma wybór odpowiednich składników aktywnych, które będą się wpisywać w wymienione wyżej potrzeby pielęgnacyjne.

• Ceramidy
  Czym są: Naturalnie występujące w naszej skórze lipidy (tłuszcze). Stanowią one nawet do 50% składu naszego cementu międzykomórkowego (spoiwa wypełniającego przestrzeń między komórkami warstwy rogowej naskórka).
  Działanie: Wzmocnienie funkcji ochronnych naskórka, ograniczenie utraty wody przez naskórek, wsparcie procesów regeneracyjnych, zmniejszenie suchości i szorstkości skóry podrażnionej.
• Pantenol
  Czym jest: Inaczej nazywany prowitaminą B5, to alkoholowa pochodna kwasu pantotenowego, która w skórze ulega przekształceniu w aktywną formę witaminy B5.
  Działanie: Łagodzenie podrażnień i ich objawów, silne wiązanie wody w naskórku, stymulowanie podziałów komórkowych (przyspieszenie procesów regeneracyjnych), zmniejszenie zaczerwienienia, świądu i pieczenia.
• Gliceryna
  Czym jest: Organiczny związek chemiczny, jeden z najlepiej przebadanych humektantów, czyli substancji nawilżających.
  Działanie: Zatrzymywanie wody w głębszych warstwach skóry, wsparcie regeneracji bariery ochronnej, poprawa nawilżenia, zmniejszenie uczucia ściągnięcia.
• Kwas hialuronowy
  Czym jest: Naturalnie występujący w naszej skórze składnik aktywny, którego poziom regularnie zaczyna spadać już po 25. roku życia.
  Działanie: Intensywne nawilżenie skóry, zapobieganie nadmiernej utracie wody przez naskórek, zwiększenie jędrności i napięcia skóry, wsparcie procesów regeneracyjnych, redukcja objawów podrażnień.
• Niacynamid
  Czym jest: Pochodna witaminy B3 o wszechstronnym działaniu na skórę.
  Działanie: Działanie kojące i wyciszające, działanie antyoksydacyjne, wspieranie procesów regeneracyjnych skóry, zmniejszanie objawów podrażnień, między innymi zaczerwienienia, poprawa funkcji ochronnych skóry.
• Bisabobol
  Czym jest: Bisabolol to naturalny składnik pozyskiwany między innymi z rumianku pospolitego lub drzewa Candeia.
  Działanie: Silne działanie kojące, zmniejszenie zaczerwienienia oraz innych objawów podrażnienia skóry.
• Ekstrakty probiotyczne
  Czym są: Bezpieczne ekstrakty powstałe z rozpadu komórek bakterii probiotycznych, bogate w białka, kwas mlekowy, witaminy i aminokwasy.
  Działanie: Wspieranie naturalnego mikrobiomu skóry, przyspieszenie odnowy komórkowej, wzmocnienie naturalnej bariery ochronnej skóry.
• Cica (wąkrotka azjatycka)
  Czym jest: Ekstrakt z rośliny wąkrotki azjatyckiej, często stosowany w tradycyjnej medycynie azjatyckiej jako środek wspierający gojenie ran.
  Działanie: Intensywne wsparcie procesów regeneracyjnych naskórka, przyspieszenie procesów n

Pielęgnacja podrażnionej skóry twarzy

1. Oczyszczanie podrażnionej skóry twarzy

Jakie produkty polecamy do oczyszczenia podrażnionej skóry twarzy?

2. Serum do twarzy

3. Krem do twarzy

Pielęgnacja podrażnionej skóry ciała

Podsumowanie

• Podrażniona skóra twarzy i ciała to problem, który może dotknąć osoby w każdym wieku, niezależnie od rodzaju skóry.
• Objawy takie jak zaczerwienienie, pieczenie, świąd, uczucie ściągnięcia, nadmierna suchość czy łuszczenie się naskórka najczęściej świadczą o osłabieniu naturalnej bariery ochronnej skóry. Kiedy jej funkcje zostają zaburzone, skóra staje się bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych oraz silniej reaguje na codzienne bodźce, które wcześniej nie powodowały dyskomfortu.
• Do podrażnienia mogą przyczyniać się zarówno czynniki środowiskowe, takie jak mróz, wiatr, promieniowanie UV, suche powietrze czy zanieczyszczenia, jak i niewłaściwie dobrana pielęgnacja. Nie bez znaczenia pozostają również stres, niektóre zabiegi kosmetyczne oraz choroby dermatologiczne.
• W przypadku podrażnionej skóry twarzy szczególnie ważne jest stosowanie delikatnych preparatów oczyszczających oraz produktów pielęgnacyjnych wspierających regenerację i nawilżenie. Podobne potrzeby ma również podrażniona skóra ciała, zwłaszcza w obszarach najbardziej narażonych na przesuszenie, takich jak dłonie, łokcie, kolana, skóra szyi. Regularna pielęgnacja pomaga ograniczać utratę wody, wzmacniać naturalne mechanizmy ochronne oraz zmniejszać ryzyko nawrotów podrażnień.
• Istotną rolę w kontekście skóry podrażnionej mogą odegrać takie składniki aktywne, jak między innymi ceramidy, pantenol, gliceryna, kwas hialuronowy, niacynamid oraz wszelkie składniki o działaniu nawilżającym, regenerującym i kojącym.
• Odpowiednio dobrana, regularna pielęgnacja powinna być skoncentrowana na łagodzeniu podrażnień, intensywnym nawilżaniu skóry oraz wsparciu jej ochrony przed czynnikami zewnętrznymi. Dzięki temu jednocześnie wesprzemy długofalową regenerację bariery ochronnej skóry.

Bibliografia:
1. E. Proksch, J.M. Brandner, J. Jensen, The Skin: An Indispensable Barrier. Experimental Dermatology, Vol. 17(12), s. 1063–1072, 2008
2. A. Kaszuba, Z. Adamski, Dermatologia dla kosmetologów, Rozdział Zaburzenia bariery naskórkowej s. 100-116, Edra Urban & Partner, Wrocław 2021
3. A. Reich, J. Szepietowski, Dermatologia. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy, Rozdział: Funkcje bariery naskórkowej s. 35-47, Edra Urban & Partner, Wrocław, 2023